تاثیر گیاهان بر زندگی انسان

تاثیر گیاهان بر زندگی انسان از دیدگاه قرآن

حیات تمامی جانداران کره زمین، از جمله انسان‌ها، به توازنی زیستی وابسته است که گیاهان در ایجاد و حفظ آن نقش بسیار مهمی دارند. تاثیر گیاهان بر زندگی انسان ها و جاندران و همچنین محیط زیست بر کسی پوشیده نیست و حتی در قرآن اشاره هایی به تاثیر گیاهان بر زندگی انسان و این عالم بیان شده است.

دیدگاه قرآن درباره تاثیر گیاهان

۱)بی توجهی انسان بر نعمت های خداوند!

بشر پرورش یافته دامان طبیعت است و زندگی او در بستر محیط زیست جریان دارد اما طبیعت هم یکی از حوزه هایی است که اغلب انسان ها از آن غافلند، زیرا در همه مراحل زندگی بشر او را همراهی و نیازهای او را مرتفع کرده است. برای انسان اهمیتی ندارد که خورشید هر روز طلوع می کند، چون پیوسته به همین منوال بوده و مهم نیست که چگونه اکسیژن هوا تأمین می شود زیرا انسان همواره نفس کشیده و همیشه برای تنفس او اکسیژن مهیا بوده است. و به راستی انسان چه قدر به این مسئله می اندیشد که ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند تا دانه ای بروید و درختی به بار بنشیند…
خداوند در قرآن اهمیت تاثیر گیاهان بر زندگی انسان را چنین بیان می کند:
وَ کَأَیِّنْ مِنْ آیَهٍ فِی السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ یَمُرُّونَ عَلَیْهَا وَ هُمْ عَنْهَا مُعْرِضُونَ‌ ( یوسف/ ۱۰۵ )
و بسا نشانه ها در آسمان ها و زمین هست که بر آن می گذرند و از آن رویگردانند.
گیاهان از نشانه های خداوند بر روی زمین هستند که تاثیر گیاهان بر زندگی انسان و محیط زیست او پوشیده مانده است. « در قرآن کریم متجاوز از ۷۵۰ آیه وجود دارد که در آن ها به پدیده های طبیعی اشاره شده است. در غالب این آیات، مطالعه کتاب آفرینش و تدبر در آن ها توصیه شده است. از نظر قرآن، موجودات طبیعی آیات ( نشانه های ) حق تعالی هستند و طبیعت شناسی باید به منزله آیت شناسی تلقی شود و ما را از آیات به صاحب آیات برساند و هدف غایی طبیعت شناسی از دید قرآن، افزودن بر معرفت انسان ها نسبت به خداوند و تقرب به اوست ». (۱)

۲)محیط زیست

ریشه ارتباط و علاقه انسان به گیاه از سال های بسیار دور و شاید از دوران انسان های اولیه نشأت می گیرد در طول تاریخ استفاده از گیاه مسیر تکاملی و اشتقاق علمی گسترده ای داشته است.

محیط زیست از نظر لغوی متشکل از دو کلمه « محیط » و « زیست » است.
محیط به معنای « مکان، اوضاع و احوال آمده و آنچه که شخص یا چیزی را احاطه کرده است و منشأ تغییر و تحول است و به عبارتی به معنای فراگیرنده است » (۲) و واژه زیست به معنای « زندگی، حیات و زیستن » (۳) می باشد. برنامه سازمان ملل متحد برای محیط زیست (PUNE)، محیط زیست را مأوای کامل انسان معرفی می کند. (۴)

* اهمیت محیط زیست

یکی از چالش های بسیار جدی در هزاره سوم، توجه به محیط زیست و بررسی مشکلات ناشی از تخریب آن است. انقلاب صنعتی اروپا و ورود تکنولوژی در زندگی انسان، پیامدهایی از قبیل آلوده شدن آب دریاها و رودخانه ها، نابودن شدن جنگل ها و مراتع که به بیابان زایی منجر شده، پدید آمدن شکاف در لایه ازن، آلودگی هوا به خصوص در شهرهای بزرگ که زاییده مصرف بی رویه سوخت و استفاده غیرصحیح از منابع زیستی است به همراه داشته که موجب خسارات جبران ناپذیری به جهان هستی شده اند. به طوری که در حال حاضر برای بقای کل موجودات زنده، از جمله انسان، موضوعی مهم تر و ضروری تر از مسئله محیط زیست وجود ندارد و انسان امروز همه توان خویش را به کار گرفته تا این معضل بزرگی را که به بار آورده به گونه ای حل و فصل نماید. و از آنجایی که رفتار انسان نسبت به جامعه و محیط زیست برآمده از باورهای فرهنگی و دینی اوست، طی چند سال اخیر توجه به دین در حل این بحران زیست محیطی آغاز شده است و در همین راستا اندیشمندان و محققین مسلمان نیز تلاش خود را بر آن داشته اند تا با بهره گیری از کتاب آسمانی آخرین فرستاده خداوند و نیز مکتب اسلام گامی در جهت حل این معضل بردارند « چرا که ایشان بر این باورند که بهترین نسخه شفابخش این درد مزمن و ملال آور جهان معاصر را می توان از لابه لای آیات قرآن کریم و احادیث گهربار معصومین (علیهم السلام) استنباط کرد ». (۵) آیات متعددی ( آل عمران/۵۹؛ کهف /۳۷؛ حج/۵؛ فاطر/۱۱؛ طه/۵۵؛ روم/۲۰ ) به خلقت و سرشته شدن انسان از خاک اشاره دارند:
هُوَ الَّذِی خَلَقَکُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ ….( غافر/۶۷ ).
اوست آن [ خدای ] که شما را از خاک آفرید…
« منظور از خلقت انسان از خاک این است که خلقت انسان به زمین منتهی می شود زیرا پیدایش مراتب تکوین انسان که شامل نطفه، علقه، مضغه و سایر مراتب می باشد به عناصر زمین منتهی می گردد ». (۶) برخی نیز خلقت انسان از خاک را چنین تفسیر کرده اند که پیدایش انسان از نطفه است که اجزای سازنده آن از خون به وجود می آیند و خون نیز از مواد غذایی پدید آمده است که با واسطه و یا مستقیماً به گیاهان منتهی می گردد، گیاهانی که از خاک و آبند. (۷) و نیز گفته شده این آیه به خلقت پدر همه انسان ها- حضرت آدم (علیه السلام) – اشاره دارد. (۸) و آیات دیگری به سرشته شدن انسان از طین ( گل ) ( انعام/۲؛ اعراف/۱۲؛ مؤمنون/۱۲؛ سجده/۷؛ صافات/۱۱؛ ص ۷۱ ) و یا صلصال ( گل خشک شده ) ( حجر/۲۳ و ۲۸ و ۲۶؛ الرحمن /۱۴ ) و نیز رویش و رشد گیاه گونه وی (۹) اشاره دارند که در واقع همه این تعاریف بیانگر نزدیکی انسان با طبیعت و عوامل آن ( خاک، آب و گیاهان ) است. با این وصف تأثیر فراوان و شگرف طبیعت بر روح و جان آدمی قابل توجیه و فهم می گردد و به روشنی می توان دریافت که چرا سبزه زارها، دریاها، آسمان بیکران، آبشارها، کوه ها و سایر مظاهر طبیعت نقشی بسزا در آرامش و طیب خاطر انسان ها دارند و از این همه، اهمیت پرداختن به محیط زیست و حفظ و نگهداری آن آشکار می گردد.

در این میان گیاهان، از سویی خود از مظاهر طبیعت به شمار می روند و ازسوی دیگر به عنوان یک عامل مهم در حفظ دیگر عوامل زیست محیطی مطرحند. لذا نقش تعیین کننده گیاهان بر حیات جاری در کره زمین موجب گردیده تا دین مبین اسلام به درختان، جنگل ها، گل های زیبا و تمامی گیاهان به عنوان یکی از مظاهر طبیعت و عاملی مؤثر بر محیط زیست و همچنین تاثیر گیاهان بر زندگی انسان ، توجه ویژه داشته باشد. (۱۰)

۳)تاثیر زیباسازی محیط زیست بر زندگی

گیاهان همیشه برای بشر جنبه سمبلیک و زیبایی داشته اند و انسان ها در تشبیهات، اشعار و سایر آثار هنری خود از گل ها و گیاهان به عنوان سمبل زیبایی استفاده می کردند. لذا اولین تأثیری که از گیاهان در طبیعت به ذهن می رسد نقش آن ها در زیباسازی محیط است، به طوری که کلمه زیبایی با تصویر گل ها در گیاهان زیبا در ذهن همراه است و با شنیدن عبارت طبیعت زیبا، جنگل ها و فضای سبز در ذهن مجسم می شود که در قرآن با ظرافت به این مطلب اشاره شده است:
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ مُخْضَرَّهً إِنَّ اللَّهَ لَطِیفٌ خَبِیرٌ ( حج /۶۳ ).
آیا ندیدی که خدا از آسمان آبی می فرستد آنگاه زمین سرسبز می گردد؟ آری، خداوند باریک بین و آگاه است.
« مخضّره » عبارت است از « سرسبزی همراه با طراوت و تازگی به گونه ای که طراوت جزئی از مفهوم این کلمه است » .(۲۷)
ظاهراً در این آیه نسبت سبز شدن به زمین داده شده است ولی این نسبت، یک نسبت مجازی است، نه حقیقی، زیرا این گیاهان هستند که سبز و خرم می شوند نه خود زمین. گیاهان پس از رویش و سرسبزی به گونه ای زمین را تحت پوشش قرار می دهند و طوری جلوه گر می شوند که گویی زمین عوض شده و سراسر سبزی و خرمی است و این نکته ظریف و دقیقی است که در این آیه نهفته است. « ان الله لطیف خبیر » به این معنی است که قطعاً خداوند نسبت به موجودات لطف دارد و از احوال و اوضاع آن ها مطلع و آگاه است. آفرینش گیاهان با این لطافت و ظرافت و زیبایی نیز یکی از الطاف پروردگار یکتاست. از امام علی بن موسی الرضا (علیه السلام) در کتاب عیون اخبار رضا آمده است که ایشان به این نکته اشاره کرده و فرموده اند « لطیف بودن خداوند که ما او را با آن می خوانیم به دلیل آفرینش مخلوقاتی لطیف و ظریف است که گیاهان از آن ها می باشند. » (۲۸) و این، همه نشان از تاثیر گیاهان برزندگی انسان در چشم نواز کردن محیط زیست و زیبا ساختن آن دارد. جالب اینکه خداوند در این آیه خود را با صفت « لطیف » می خواند و این نکته را یادآور می شود که دیدن هر زیبایی و لطافتی، بایستی انسان را به سوی خالق یکتای لطیف و زیبای جهان رهنمون سازد.
« آیا ندیدی که خداوند چگونه با فروفرستادن باران زمین را زنده می کند و انواع گوناگونی از گیاهان را که به اشکال و رنگ های زیبا و شگفت انگیزند و سرشار از سرسبزی و طراوت، می رویاند به طوری که منظره زیبا و نظم شگفت انگیز آن ها چشم ها را خیره می نماید؟ » (۲۹)
در جای دیگر به صراحت به نقش زیباسازی و آراستن گیاهان در زمین اشاره شده است:
فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ مِمَّا یَأْکُلُ النَّاسُ وَ الْأَنْعَامُ حَتَّى إِذَا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَهَا وَ ازَّیَّنَتْ( یونس / ۲۴ ).
پس رستنی های زمین از آنچه مردم و چهارپایان می خورند به آن درآمیخت [ و رویید ] تا چون زمین آرایش خود [ از شکوفه ها و گل ها ] فراگرفت و آراسته شد.
« زُخرُف » در لغت به معنی « زینت و نقش و نگار » است. (۳۰) برخی مفسرین گفته اند: « زخرف شکوفه های رنگارنگی هستند که چشم را خیره می کنند » (۳۱) و منظور از آیه این است که زمین با انواع گیاهان که به رنگ های متنوع هستند، زیبا و بهجت انگیز شود(۳۲). برخی نیز زمین را در این حالت به عروس تشبیه کرده، می گویند زمین مانند عروسی که لباس های رنگارنگ پوشیده و زینت داده شده، با انواع و اشکال گوناگون گیاهان رنگارنگ آراسته گردیده است. (۳۳)
درختان و به طور کلی گیاهان، موجب ایجاد و بالا بردن کیفیت مرئی زیبایی در محیط می شوند و به دلیل اینکه موجوداتی زنده هستند و رشد نموده و در هر فصل تغییر می کنند، در طراحی محیط و زیباسازی آن کاربرد فراوانی دارند، به طوری که می توان به وسیله آن ها محل هایی که چهره محیط را ناخوشایند می کنند استتار کرد. علاوه بر این گیاهان و درختان به خاطر قابلیت جذب گرد و غبار، در پاکیزگی هوا و محیط نقش بسزایی دارند. (۳۴) درختان و به طور کلی گیاهان ، به دلیل تنوع رنگ برگ ها و گل هایشان در فصل های مختلف سال، منظره ای زیبا و در عین حال طبیعی را در برابر دیدگان انسان قرار می دهند که می توانند بهترین مرجع انسان های خسته از فشارهای روحی زندگی ماشینی باشند زیرا در روزگاری که چشم انداز انسان ساختمان های بلند و ازدحام ماشین هاست، هیچ چیز به اندازه طبیعت زنده و شاداب و گل های رنگارنگ نمی تواند انسان را به آرامش و نشاط دعوت و چشم اندازی زیبا برای او ترسیم کند به ویژه رنگ سبز برگ های درختان و سبزه زار که از نظر روان شناسی اثر آرامش بخشی بر روح و روان انسان دارند. لذا یکی از عوامل مهم طراحی و زیباسازی محیط زندگی انسان، گیاهانند.شگفتا از این همه تاثیر گیاهان بر زندگی انسان .

فروشگاه گل و گیاه گل سیتی امیدوار است این مقاله تا به اینجا مفید واقع شده باشد ،برای خواندن ادامه این مطلب زیبا به سایت rasekhoon مراجعه کنید.

سایر مقالات پربازدید:

بررسی کامل گیاه سیکلامن
گیاه گل سنگ را بهتر بشناسید
معرفی و بررسی گیاه آگلونما

 

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *